خانه / برش های نقت خام / اکتان چیست ؟ رابطه بنزین با اکتان

اکتان چیست ؟ رابطه بنزین با اکتان

منبع : مجله ماشین

عدد اکتان بیانگر مقاومت بنزین در برابر خودسوزی یا احتراق خود به خود ( بدون جرقه ) با تعریف درصد ایزواکتان در نرمال هپتان بوده که ایزوکتان عدد ۱۰۰ و نرمال هپتان عدد صفر دارند تا بدترین و بهترین سوخت مشخص گردد ، برای نمونه بنزین با اکتان ۸۷ ، شامل ۸۷ درصد اکتان و ۱۳ درصد هپتان است . بر همین اساس موتورهای با ضریب تراکم بیشتر ، نیازمند سوخت با اکتان بالاتر هستند زیرا هر چه عدد اکتان افزایش یابد ، علاوه بر مرغوبیت سوخت ، احتمال خودسوزی آن هم کمتر می شود و با دو روش تعریف می شود :

–          عدد اکتان تحقیقی ( آزمایشگاهی ) یا RON ( Research Octane Number )

–          عدد اکتان موتوری ( علمی ) یا (  MON Motor octan number )

ممکن است بنزین به دلیل نوع افزودنی ها و مواد به کار رفته جهت افزایش اکتان ، در شرایط آزمایشگاهی از وضعیت خوبی بهره مند بوده و RONبالایی داشته باشد اما در عمل و موقعیت های سخت واقعی ، توانایی تحمل خیلی کمتری نسبت به تراکم داشته و در واقع MON آن پایین باشد . عدد حاصل از روش RON همواره از عدد به دست آمده به روش MON بیشتر است و فاصله بین این دو عدد با شاخص حساسیت یا Sensivityشناخته می شود و بنزینی مرغوب تر است که عدد حساسیت آن کمتر باشد .

باید به این نکته نیز اشاره کنیم که با بیشتر شدن ارتفاع از سطح دریا ، افزایش رطوبت و کاهش دمای هوا ، خودسوزی سوخت کمتر می شود و نسبت تراکم موتور ، آوانس و ریتارد بودن دلکو ، عمر کارکرد پیشرانه ، میزان دمای عملکرد موتور و نسبت اختلاط سوخت و هوا نیز در تغییر خودسوزی بنزین تاثیر چشمگیری دارند . واژه اکتان به مواد حاصل از پالایش نفت خام اشاره دارد زیرا در این فرایند زنجیره های کربنی با طول های متفاوت به دست می آید که می توانند از یکدیگر جدا شده یا در سوخت های دیگر مخلوط شوند . در این میان ، متان فقط یک اتم ، پروپان سه اتم ، بوتان چهار اتم ، پنتان پنج اتم ، هگزان شش اتم ، هپتان هفت اتم و سرانجام اکتان هشت اتم سزنجیره ای کربن دارند . تراکم پذیری هپتان ضعیف است و پس از کمی تراکم ، خود به خود منفجر می شود ولی اکتان در این شرایط خوب عمل کرده و تراکم پذیر است . یکی از مشکلات عمده در ایران ، بیان عدد اکتان از روش RON و استفاده بزرگی آن برای کیفیت بنزین بوده در حالی که معیار سنجش کیفیت سوخت در بسیاری از کشورهای پیشرفته ارائه عدد ۲/ RON+MON است . اکتان پایین ، وجود ترکیب (Methyl Tertiary Butyl Ether) یا MTBE و بالا بودن میزان گوگرد از مهمترین مشکلات کیفیت بنزین ایران به شمار می رود ، البته میزان گوگرد بالاتر از حد کجاز پالایشگاه های آبادان ، بندرعباس و شیراز اصلاح شده و عدد اکتان پایین دو پالایشگاه دیگر با اجرای راهکارهایی به حد قابل قبول رسیده است ، با این حال مشکلات فنی در برخی پالایشگاه ها مانع حذف این ترکیب مضر از بنزین های ایرانی بوده است .

ماده ی آلی MTBE افزایش دهنده ی عدد اکتان و کامل کننده ی احتراق است که به دلیل جایگزینی آن به جای (Tetra Ethyl Lead ) یا TEL ، این بنزین را بدون سرب می دانند اما مشکل اینجاست که آلاینده محیط زیست محسوب شده ، به شدت سرطان زا است و استفاده آن در اروپا و ایالات متحده ممنوع است . بنزین های اروپا به دلیل تولید در پالایشگاه هایی با فناوری های جدید ، فاقد MTBE افزودنی هستند و درایران تنها بنزین پالایشگاه های بندر عباس نیازی به این ماده ندارد . در بسیاری از کشورها بنزین با سه عدد اکتان در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد که شامل اکتان ۸۵ تا ۸۸ یا بنزین معمولی (Regular) ، اکتان ۸۸ تا ۹۰ یا بنزین متوسط (Midrange) و اکتان ۹۰ به بالا یا به اصطلاح بنزین سوپر (Premium) می شود ولی بر اساس یازده مورد ازمایش و نمونه گیری توسط سازمان بهینه سازی مصرف سوخت کشور ، RON بنزین معمولی در ایران بین ۸۷٫۱ تا ۸۹ در نوسان بوده و میانگینی برابر ۸۷/۶۹ داشته است . متوسط این معیار طی سه مورد نمونه گیری از بنزین سوپر عدد ۹۴ را نشان می دهد و جالب این که معدل گوگرد در هر دو نوع سوخت ، تقریبا برابر و حتی در بنزین معمولی متعادل تر بوده است !

با اینکه گفته می شود هم اکنون بنزین تولیدی با استاندارد ملی کشور در منطقه خاورمیانه از بالاترین سطح کیفی برخوردار است ، به نظر می رسد استاندارد ملی بنزین ما با آنچه که باید باشد ، فاصله دارد و مهمترین بخش آن در تفاوت عدد اکتان و مقدار گوگرد این فراورده با بنزین کشورهای پیشرفته است . تفاوتی که باعث افزایش مصرف سوخت تمام خودروها ، تولید آلاینده های فراوان و ایجاد مشکلات فنی در موتورهای جدید شده و مالکان را مجبور به استفاده از بنزین سوپر می کند که حتی در تهران هم به اندازه کافی در دسترس نیست .

نا گفته نماند حذف MTBE و کاهش گوگرد بنزین ، با افزودن ۵ درصد اتانول در دستور کار قرار وزارت نفت قرار دارد که امید می رود با رساندن این میزان به ۱۰ درصد ، کمبود عدد اکتان بنزین جبران شده و دیگر نیازی به استفاده از MTBE نباشد . یکی دیگر از روش های عدم استفاده از MTBEجایگزینی مقادیر بالای الفین ها و ترکیبات آروماتیک سنگین ( اکتان کثیف به دلیل رسوب ) به بنزین است که برای رفع این مشکل ، پاک کننده هایی مانند نانو صابون ها را به سوخت اضافه می کنند .

امید واریم به زودی شاهد تدوین استاندارد های جدید تولید و عرضه سوخت در کشور مطابق استاندارد EURO 4 و حتی بالاتر باشیم .

درباره mahanchemical.co

مهندس شیمی پانزده سال تدریس شیمی تولید کننده مواد شیمیایی در قم متولد تیر چهل وسه

پاسخ بدهید